Een passende plek in het regulier voortgezet onderwijs: symbiose in de praktijk bij Aeres
Voor een kleine groep leerlingen is de overstap van primair onderwijs (po) naar voortgezet onderwijs (vo) meer dan een gewone schoolwisseling. Het gaat om leerlingen die in het po, meestal binnen het speciaal (basis)onderwijs, extra ondersteuning kregen en van wie verwacht wordt dat zij ook in het vo intensieve begeleiding nodig zullen hebben. Voor deze leerlingen kan de overgang naar een reguliere vo-school groot zijn. Daarom is het belangrijk om te zorgen voor een doorlopende ondersteuningslijn.
Binnen SWV De Verbinding wordt gewerkt aan inclusiever onderwijs door versterking van het ondersteuningsaanbod. Hierdoor vinden meer leerlingen, die mogelijk anders naar het voortgezet speciaal onderwijs (vso) zouden gaan, een plek op een reguliere vo-school. Een voorbeeld hiervan is de symbiosevoorziening, waarin een reguliere vo-school samenwerkt met een vso-school. Een symbiosevoorziening is meestal een kleine klas binnen het regulier voortgezet onderwijs, waar meer structuur, vastigheid en hulp geboden wordt.
In de verschillende regio’s van ons samenwerkingsverband hebben we inmiddels meerdere symbiosevoorzieningen. Eén van deze voorzieningen is de symbioseklas op Aeres, waar leerlingen de ruimte krijgen om met passende ondersteuning te starten.
Kleinschalig en voorspelbaar
De symbiosevoorziening op Aeres is in augustus 2025 gestart en bestaat uit een kleine groep leerlingen met verschillende achtergronden. Leerlingen komen uit het regulier basisonderwijs en het sbo. De voorziening is ook bedoeld voor leerlingen uit het so die een sterke ontwikkeling laten zien. Ze hebben één ding gemeen: zij hebben behoefte aan structuur, nabijheid en overzicht.
“In een reguliere brugklas hebben leerlingen soms te maken met veel verschillende docenten,” vertelt Sylva Chin-A-Loi, ondersteuningscoördinator bij Aeres en lid van de symbioseadviescommissie. “In de symbioseklas werken we met een vast en klein team. Dat geeft rust en voorspelbaarheid.”
Die voorspelbaarheid zit niet alleen in de mensen, maar ook in het rooster. Leerlingen werken met een continu en overzichtelijk dagritme, vergelijkbaar met wat zij kennen uit het primair onderwijs. Daarnaast is er een vast, eigen klaslokaal als basis. Dat helpt om de schooldagen beter vol te houden en zorgt voor een veilige basis in een nieuwe omgeving.
Ruimte om te wennen én te ontwikkelen
In de symbioseklas wordt bewust gewerkt in een rustiger tempo. Lesstof wordt overzichtelijk aangeboden en leerlingen krijgen de tijd om nieuwe stappen te zetten. Wat vandaag nog niet lukt, kan morgen opnieuw worden opgepakt. Uiteindelijk wordt wel alle lesstof van het schooljaar doorlopen.
“Dat maatwerk is essentieel,” zegt Sylva. “Leerlingen krijgen de ruimte om even te schakelen of uit een situatie te stappen. Dat geeft hen het vertrouwen om het daarna opnieuw te proberen.”
Naast didactische ondersteuning is er veel aandacht voor sociaal-emotionele ontwikkeling. Leerlingen werken aan persoonlijke doelen, leren omgaan met sociale situaties en krijgen begeleiding in contact met leeftijdsgenoten. Die combinatie van leren en ontwikkelen zorgt ervoor dat leerlingen meedoen in de les en meer rust en vertrouwen ervaren op school.
Samenwerking versterkt het aanbod
Een belangrijk onderdeel van de symbiosevoorziening is de samenwerking met het voortgezet speciaal onderwijs. Aeres werkt nauw samen met Mariëndael, dat meedenkt over de inhoud en begeleiding.
“We maken gebruik van de expertise die daar aanwezig is,” legt Sylva uit. “Zo werken leerlingen bijvoorbeeld aan hun persoonlijke ontwikkelingsdoelen, een werkwijze die we hebben aangepast aan onze setting. Dat helpt ons om de ontwikkeling van leerlingen goed te volgen en vast te leggen.”
Die samenwerking zorgt ervoor dat ondersteuning niet losstaat van het onderwijs, maar er een integraal onderdeel van is.
Een prettig en veilig gevoel
In de eerste weken na de start viel vooral de betrokkenheid op. Leerlingen waren aanwezig, deden mee aan lessen en groepsactiviteiten en hielden de schooldagen beter vol. Ouders speelden hierin soms een ondersteunende rol, bijvoorbeeld door hun kind in het begin naar school te brengen.
Op langere termijn verschilt het tempo per leerling. Soms is extra bijsturing nodig, maar wat opvalt is dat leerlingen steeds beter leren aangeven wat zij nodig hebben. Ze raken meer betrokken bij hun eigen ontwikkeling en krijgen zicht op hun volgende stappen.
Leerlingen geven zelf aan dat zij zich prettig en veilig voelen in de symbioseklas. Ze vinden de rust, de kleinere groep en de vaste gezichten helpend. Het zorgt voor een hechte groep waarin leerlingen elkaar accepteren en ondersteunen.
Een volgende stap met vertrouwen
Werken in een symbiosevoorziening vraagt veel van een team: voortdurende afstemming, intensief contact met ouders en een sterke pedagogische focus. Die inzet is nodig omdat het gaat om leerlingen die meer ondersteuning nodig hebben dan in een reguliere setting gebruikelijk is en die in het verleden waarschijnlijk naar het vso zouden zijn gegaan. Tegelijkertijd wordt er doelgericht gewerkt aan het versterken van zelfstandigheid, weerbaarheid en zelfvertrouwen, zodat leerlingen zich stap voor stap verder kunnen ontwikkelen binnen het reguliere voortgezet onderwijs.
“Voor ons is een symbiosetraject geslaagd als leerlingen met vertrouwen een volgende stap kunnen zetten binnen het voortgezet onderwijs,” zegt Sylva. “Dat betekent dat zij zich beter staande leren houden, hun wereld geleidelijk vergroten en worden voorbereid op wat daarna komt.”
De symbiosevoorziening is nog volop in ontwikkeling. Het team leert elke dag bij en onderzoekt in de praktijk wat in deze setting werkt en waar grenzen liggen. Doorstroom naar een reguliere klas is geen vanzelfsprekendheid, maar nadrukkelijk wel wel het doel binnen de symbiosevoorziening. Dit vraagt om zorgvuldige afweging en voortdurende afstemming. Soms is extra tijd nodig, soms bijsturing. Ook praktische en financiële randvoorwaarden spelen daarbij een rol. Die zoektocht hoort bij het opbouwen van een voorziening die duurzaam en zorgvuldig is ingericht.
De symbiosevoorziening bij Aeres laat zien hoe samenwerking binnen het voortgezet onderwijs een passende plek kan bieden aan leerlingen met een intensievere ondersteuningsvraag. Door extra aandacht en investering in een goede start, ontstaat er perspectief op verdere ontwikkeling binnen het regulier onderwijs. Juist voor leerlingen voor wie anders werd gedacht aan plaatsing in het vso.